Dell: Marrëveshjet politike nuk janë mbi Kushtetutën
PRISHTINE - Ambasadori amerikan n Prishtin, Christopher Dell, n nj intervist pr Zrin e Ameriks, bri thirrje pr respektimin e opinionit t Gjykats Kushtetuese lidhur me mandatin e presidentes. Ai tha se, marrveshjet politike nuk ngrihen mbi kushtetutn e nj vendi. Ambasadori Dell tha mes tjerash se Beogradi duhet t’i kthehet realitetit dhe t pranoj faktin se tashm Kosova sht nj fqinj i pavarur.
Ambasador, si e shihni ju opinionin e Gjykats Kushtetuese t Kosovs mbi ndryshimet e Kushtetuts dhe posarisht shtjen e mandatit t presidentes?
Nuk jam i befasuar dhe nuk mendoj q sht dramatike q nj shtje kaq komplekse dhe n nj situat t pazakonshme, gjykata t gjej q komisioni ka marr vendime q nuk jan n pajtim me interpretimin e Kushtetuts nga ana e Gjykats dhe si e dini jan tet t tilla n kuadr t pakos m t gjer t ndryshimeve t propozuara. Kjo tregon mungesn prvojs me procese t tilla komplekse dhe politikisht t ndjeshme.
shtja e vendimit pr mandatin e presidentes, duhet par n kontekstin e vet. Kur marrveshja politike, q oi n zgjedhjen e presidentes Jahjaga, u arrit prillin e kaluar, ishte br me qllim t mir nga t gjitha palt. Ajo q nuk sht kuptuar n at koh sht qndrimi q do t mbaj Gjykata rreth shtjes s shkurtimit t mandatit. Ky sht tash nj fakt politik i jets dhe duhet ta pranojm at. Mendoj se pakoja e propozuar e reformave sht ende e rndsishme. Mendoj se sht me rndsi q t ecet prpara me provizionet e lejuara nga Gjykata, sepse ato q kishin kuptim pr kombin n prill, kan ende kuptim edhe sot. Si e dim, derisa komisioni po bnte punn e tij gjithandej vendit duke u kshilluar me publikun, kishte nj mbshtetje t gjer publike pr reformat. Mendoj se sht n duart e komisionit dhe partive politike q t vazhdojn procesin. N fund t fundit, jemi n demokraci dhe ata shrbejn pr t pasqyruar vullnetin e qytetarve, dhe jo thjesht interesin e disa politikanve apo pronarve mediesh q e kan br veten t ken ambicie politike, q duan t bhen president, q kan investuar interesin e tyre pr shkurtimin e mandatit t presidentit, q vet t bhen president. Procesi nuk ka t bj me kt. Ky sht proces i krijuar pr t gjetur zgjidhjen e krizs politike n t ciln u gjet vendi pas dorheqjes s dy presidentve n nj periudh t shkurtr. Nuk ishim n gjendje t shihnim n “sfern e kristalt” n prillin e kaluar. Zgjedhja q gjetm ather u dshmua t jet m funksionale, m e qndrueshme dhe mendoj m konstruktive sesa q dikush mund t parashihte n at koh. M lejoni t shpjegoj m thjesht. Presidentja Jahjaga, ka br pun t shklqyeshme. Ajo solli elementet e qetsis n procesin politik. Zgjedhja e saj, mendoj se i dha fund ciklit t konfliktit institucional dhe rivaliteteve q prshkuan jetn politike q nga dita e pavarsis e deri n zgjidhjen e krizs. Kjo mundsoi nj funksionim m t mir t t gjitha institucioneve, qoft Parlamentit, qeveris, t vet presidencs, madje edhe t sistemit gjyqsor. Prandaj, ndonse kjo nuk i prgjigjet vullnetit politik t udhheqsve politik nga prilli i vitit t kaluar, mendoj se vendimi i Gjykats, duhet t respektohet n radh t par. Ky sht parimi m i rndsishm, opinioni i gjykats duhet t respektohet. Fakti q gjykata tha se sht jo kushtetuese t ndryshohet mandati i presidentit, sht dika q duhet t respektohet s pari dhe s dyti t mirpritet, sepse mendoj q presidenca e presidentes Jahjaga ishte e mir pr vendin. Dhe nuk shoh arsye q t mbahen zgjedhje t reja, thjesht pr t prmbushur interesat e politikanve ambicioz. Nuk shoh arsye q vendi t futet n koston dhe shqetsimet e zgjedhjeve t reja thjesht pr t rregulluar llogarit brenda partive politike dhe pr t drejtpeshuar fuqin ndrmjet udhheqsve t ndryshm dhe partive. Ju mbani zgjedhje kur ju duhet mandati i ri dhe legjitimiteti demokratik. Ju mbani zgjedhje kur keni kriz q nuk mund t zgjidhet me mjete t tjera nga institucionet. Kt e bri vitin e kaluar zgjedhja e presidentes Jahjaga. Nuk shoh nevojn q t krkohet nj mandat i ri, sepse, legjitimiteti i institucioneve sht aty dhe sht dshmuar se sht funksional dhe mendoj q kjo sht e mir pr vendin.
Gjykuar nga ky vendim, cila prisni t jet e ardhmja afatshkurtr e presidentes Jahjaga. A do t jet ajo edhe katr vjet t tjera presidente?
I takon asaj t vendos natyrisht. Por, nuk shoh ndonj arsye prse duhet t ket ndryshime. Presidentja Jahjaga e ka br punn e saj shum mire. Ajo ishte shum skrupuloze n respektimin e rolit t saj kushtetues. Ajo e ka prfaqsuar Kosovn ndrkombtarisht shum, shum mir. Mendoj se ka br pun t mrekullueshme n ndryshimin dhe prmirsimin e autoritetit dhe imazhit ndrkombtar t Kosovs. Personalisht, mendoj q nse ajo vendos t qndroj deri n fund t mandatit t saj kushtetues, besoj se do t jet nj ndihmes e vlefshme q mund t bj pr t mirn e vendit.
Ambasador, zgjedhja e presidentes ishte rezultat i nj marrveshjeje t lehtsuar prej jush. A morri fund kjo marrveshje?
Jo. sht e kundrta, sikundr e thash edhe m par. Pjesa m e madhe e marrveshjes sht br e vlefshme me vendimin e gjykats kushtetuese. Elementet e saj kan kuptim dhe mendoj q sht e rndsishme q qeveria, parlamenti dhe gjithsesi partit politike t prfaqsuara n parlament, t ojn prpara at marrveshje. Ato pjes q jan hedhur posht nga gjykata, duhet pranuar se jan n kundrshtim me Kushtetutn e vendit, sipas autoritetit m t lart q ka t drejtn t vendos pr kto shtje. Vetm pr faktin se ne t gjith bm gabim, vepruam me qllim t mir, por dolm diku t gabuar, nuk do t thot se i gjith koncepti duhet t hidhet nga dritarja. Mendoj se reformat tjera ishin dhe jan t rndsishme dhe ne duhet t ecim prpara me procesin e reformave.
Ka pasur paralajmrime se n rast t mosrespektimit t marrveshjes mund t ndodh q t mos votohen as ndryshimet tjera t kushtetuts. A mund t bllokohet ksisoj procesi i ktyre ndryshimeve q jan t domosdoshme edhe pr prmbylljen e pavarsis s mbikqyrur?
Fakti q disa aspekte jan gjetur se nuk jan n pajtim me kushtetutn, sipas pikpamjes sime, nuk e zhvlersojn tr procesin. Srish, mendoj se vullneti i popullit t Kosovs sht shum i qart. Sipas kshillimeve t zhvilluara nga parlamenti me ta, sht e qart se qytetart mbshtesin ndryshimin e drejtpeshimit institucional, mbshtesin zgjedhjen e drejtprdrejt t presidentit, duan t shohin kto ndryshime. Mendoj se disa parti, e madje institucione, mund t thon, ne nuk ia dolm n gjithka, nuk jemi t lumtur q gjykata nuk na mbshteti, prandaj do t shkojm n shtpi dhe nuk jemi m n loj. Ky do t ishte veprim idhnak, i paprgjegjshm dhe mendoj se do t ishte shkelje e vullnetit t qytetarve, flakaresh n fytyrn e vullnetit t shprehur t qytetarve t Kosovs.
Ambasador, mbase po prsritemi, por kemi nj marrveshje dhe kushtetutn…?
Mendoj se sht parim i rndsishm. T jemi t qart. Marrveshjet politike nuk ngrihen mbi kushtetutn e nj vendi. Kushtetuta sht autoriteti m i lart. Ju kujtohet se ish presidenti (Fatmir) Sejdiu, besonte se mund t ishte president i vendit dhe kryetar i LDK-s n t njjtn koh, sepse, thoshte ai, kishte nj marrveshje politike pr t mundsuar at. Ajo q Gjykata gjeti n tetor t vitit 2010, ishte se marrveshjet politike nuk e tejkalojn kushtetutn dhe presidenti dha dorheqje. Mendoj se i njjti parim zbatohet sot. Politikant mund t merren vesh pr do gj. Un dhe ti mund t ulemi e t merremi vesh se qielli sht gri, por kjo nuk e bn at gri. Ather, dikush, si Zoti, thot, jo n fakt qielli sht i kaltr dhe ai sht autoriteti m i lart n kt shtje. Nj shembull i krisur, por, shtja sht se politikant shpesh merren vesh pr gjra q nuk prmbushin kriteret kushtetuese. sht fakt i jets. Nuk mendoj se jan br veprime me qllim t keq, por doli se autoriteti m i lart n vend ka nj pikpamje tjetr.
Ambasador, mbikqyrja e pavarsis po prmbyllet pa u zgjidhur shtja e veriut t Kosovs. A nuk e bn kjo m t vshtir procesin e integrimit t asaj pjese?
Jo aspak. Mendoj se pavarsia e mbikqyrur, plani i (Martti) Ahtisaarit, sht marr me veriun n mnyr indirekte. Pra kishte t bnte vetm me nj aspekt t gjith planit Ahtisaari, q ishte plani pr komunn e re n veriun e Mitrovics. Mendoj se zyra civile ndrkombtare ka br pun t mir, duke vendosur zyrn administrative t veriut t Mitrovics, si embrion t komuns s ardhshme t veriut t Mitrovics. Zyra civile dhe qeveria e Kosovs duke punuar s bashku treguan qllimin e mir s duna t ojn prpara procesin pr t’iu ofruar qytetarve t gjitha shrbimet dhe t drejtat pavarsisht prkatsis etnike apo vendit ku jetojn. Sfidat me t cilat prballemi n veri, nuk kan t bjn asgj me pavarsin e mbikqyrur dhe Ahtisaarin. T gjith e dim se ato jan tash e 13 vjet. Mendoj se problemi thelbsor sht jo gatishmria e shtetit t Serbis pr t pranuar realitetin e Kosovs s pavarur dhe asaj q udhheqsit serb e kan shfaqur si dshirn e tyre pr t marr dika si kompensim pr Kosovn. Ky sht problemi. Mendoj se sfida prpara sht bindja e Beogradit se duhet t’i kthehet realitetit dhe t pranoj faktin se tashm ka nj fqinj q sht Kosova, nj fqinj i pavarur. Nse ia arrijm ta bjm kt me Beogradin ather rruga do t jet e hapur pr prparim n veri.
Por tashm n Serbi ka nj prbrje tjetr t pushtetit. Si i shihni ju zhvillimet n skenn e atjeshme politike, kundruall Kosovs, duke pasur parasheh se n pushtet atje tashm jan prfaqsuesit e vijs s fort?
E kam thn m par dhe po e them srish. Etiketat vij e fort dhe vij e but, nuk kan shum kuptim n kt kontekst. Arsyeja sht se un i kthehem prapa shembullit t Richard Nixonit. Ai e ndrtoi karriern e tij si antikomunist i vijs s fort n kulmin e lufts s ftoht. Ishte president amerikan q shkoi n Kinn komuniste dhe vendosi marrdhnie me t. Ndonjher ndodh q personat me kredenciale t tilla t ken kurajo dhe forc politik pr t br ndryshime rrnjsore n qndrime. Nuk do t gjykoja presidentin (Tomislav) Nikolic, apo mandatarin (Ivica) Dacic, n baz t s kaluars, por duke u dhn mundsin q t dshmojn se jan udhheqs pragmatik q e din se e vetmja rrug prpara pr vendin e tyre sht prqafimi i vlerave dhe standardeve evropiane, pranimi i pavarsis s Kosovs dhe hapja e rrugs s rajonit pr t ecur prpara. Ne t gjith rritemi. Derisa rritemi dhe thinjemi, msojm dhe un mund t shpresoj se udhheqja e re n Beograd ka msuar se politikat q kan mbrojtur n mosh m t re, thjesht nuk do t funksionojn dhe do t rishqyrtojn qasjen e tyre dhe t investojn me prgjegjsi pr t’u kujdesur pr vendin e tyre.
Ju po e prfundoni misionin tuaj n Kosov, duke shpalosur edhe nj an tjetr tuajn. At t skenaristit. far ju bri t’i hyni nj bot tjetr, bots s artit?
Mendoj se ishte bota e politiks q m shtyu n at drejtim. Pasi u ktheva n Kosov, pash se ende kishte nj far tabuje t pashkruar pr t folur pr marrdhniet ndretnike. Un e kuptoj problemin dhe sa e rnd dhe e dhimbshme sht kjo shtje. Dhe mendova se do t ishte nj ide interesante q t’u jepet njerzve arsyeja pr t biseduar pr kt jo si politikan, por si qenie njerzore. Nj rrfim i thjesht, i treguar nj milion her, n mijra vende t ndryshme pr nj t ri dhe nj t re q takohen dhe krijojn nj marrdhnie, pavarsisht se vijn nga shoqri apo vende t ndryshme, apo, nse doni nga kampe armike, mund t ishte rrug pr thyerjen e tabus duke e vn n jetn e zakonshme t dy t rinjve, pr t hequr mitin dhe pr ta br shtjen m njerzore. Kjo m bri q t prfshihem. Sigurova mbshtetje nga departamenti i shtetit, bm nj audicion, gjetm skenarin dhe produksionin. E kam par nj episod dhe mendoj q sht goxha mire dhe jam goxha krenar q jam prfshir, Mendoj s kan br pun t mrekullueshme dhe shpresoj se njerzit do t vazhdojn t shohin do episod pr t marr vesh se far do t ndodh me Agimin dhe Natashn.
(er.nu/VOA/BalkanWeb)
![]()































PRISHTINË- Kryesia e Kuvendit të Republikës së Kosovës, në mbledhjen e sotme të drejtuar nga kryeparlamentari Jakup Krasniqi vendosi që seanca plenare e ndërprerë në 29 mars, për shkak të largimit të deputetëve të opozitës nga seanca, të zhvillohet më 5 prill.












