TIRANE-Fjala e plotë Presidentit Topi në Debatin e Nivelit të Lartë, në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së
“Gjendja e Ekonomisë Botërore”
Nju-Jork, 17 maj 2012
I nderuar Shkëlqesia Juaj Ban Ki Moon, Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara,
I nderuar Shkëlqesia Juaj Nasir Abdulaziz Al Naser, Kryetar i Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara,
Të nderuar Shkëlqesi Presidentë,
Të nderuar Zonja dhe Zotërinj!
Është një kënaqësi të marr pjesë në këtë Samit të rëndësishëm, për të diskutuar për një nga problemet më shqetësuese për shoqërinë njerëzore sot, siç është kriza ekonomike globale.
Republika e Shqipërisë me ndryshimet e mëdha politike dhe ekonomike që ka pësuar këto 20-vitet e fundit në rrugën e saj drejt demokracisë dhe proceseve të integrimit të plotë në strukturat euro-atlantike, i ka kushtuar një vëmendje të veçantë reformave ekonomike dhe atyre legjislative, për t’u përfshirë me sukses në ekonominë e tregut.
Është një realitet që sot Shqipëria është jo vetëm një faktor i rëndësishëm për paqen dhe stabilitetin në Ballkan, por ajo ka përmirësuar ekonominë e saj në raport me vendet e tjera të rajonit.
Kështu, Shqipëria ka pasur një rritje ekonomike mesatare vjetore prej rreth 5.5 për qind deri në vitin 2009, gjë që ka çuar në një rritje të mirëqenies së shtetasve tanë. Gjithashtu, janë rritur investimet e kapitalit të huaj, është përmirësuar infrastruktura e vendit, është zgjeruar rrjeti i arsimit, shëndetësisë, mediave, shoqërisë civile, si dhe pjesëmarrja më e gjerë e gruas dhe rinisë në gjithë jetën politiko-shoqërore.
Kjo situatë ndryshimesh pozitive ka përfshirë edhe vende të tjera të Ballkanit, që aspirojnë të integrohen në Evropën e Bashkuar. Dëshiroj me këtë rast, të përshëndes shtetin e ri, të pavarur të Kosovës, që brenda një kohe të shkurtër ka arritur rezultate pozitive në të gjitha proceset e demokracisë dhe të reformave ekonomike, duke ndikuar direkt në paqen e sigurinë e rajonit.
Të nderuar Zonja dhe Zotërinj,
Kam nderin dhe privilegjin që, në emër të Shtetit shqiptar, të përcjell disa mendime modeste në lidhje me gjendjen ekonomike të krijuar nga kriza financiare dhe ekonomike, e cila vërtetoi se asnjë vend nuk ishte i imunizuar prej ndikimit të saj.
Kombinimi i çmimeve të larta të naftës dhe mallrave, trazirat, tërmetet dhe cunamet, krizat e borxhit dhe problemet fiskale kanë çuar në rritjen masive të riskut të kundërt. Nga pikëpamja ekonomike, vende me peshë të madhe në ekonominë botërore nuk janë në ritmet e tyre karakteristike. Madje janë përjetuar rënie të mprehta dhe në tregje me rritje më të shpejtë, si dhe në vende të orientuara drejt eksporteve.
Një gjendje e tillë ka bërë që politikanët, menaxherët dhe ekspertët të mos jenë aq të sigurt nga sa ishin më parë, për arsye se pasojat e krizës financiare dhe ekonomike kanë ekspozuar haptazi dobësinë e zbatimit të teorive dhe politikave ekonomike.
Gjithashtu u dëshmua se doktrinat e bankave qendrore kishin të meta, për shkak se fokusi i tyre mbi inflacionin ishte më i madh se sa ai mbi rritjen ekonomike, punësimin dhe stabilitetin e sektorit financiar, gjë që tregon përse pasojat që shkaktuan efektet e krizës financiare dhe ekonomike globale janë në një shkallë më të lartë se sa pasojat nga inflacioni.
Si rezultat i ndikimit të efekteve të tregjeve financiare, tregtisë, investimeve dhe remitancave edhe në një vend më pak të integruar në ekonominë rajonale dhe botërore siç është Shqipëria, tashmë vihet re ndikimi i krizës pavarësisht se rritja ekonomike e saj ishte më e madhe se sa në vendet e tjera në rajon.
Politika dhe politikanët e botës së ditëve tona, do të vlerësohen nga kontributi që ata do të japin për të ngritur shpresën e popujve dhe të njerëzimit në lidhje me një jetesë më të mirë.
Edhe pse disi i zgjatur në kohë, kam bindjen se kapërcimi i krizës do të jetë një zgjidhje e radhës, ndërsa parandalimi i krizave në të ardhmen, natyrisht, do të kërkojë gjithnjë e më shumë zhvillimin dhe përsosjen e institucioneve të ekonomisë së globalizuar.
Besoj se të gjithë jemi të vetëdijshëm se globalizimi, përhapja e specializimit dhe e ndarjes së punës në shkallë botërore, përfaqësojnë çelësat kryesorë për t’i thënë: Ndal thellimit të krizës dhe përsëritjeve të saj në të ardhmen, pasi prodhimi po ndërkombëtarizohet për ditë e më shumë: një mall zakonisht përbëhet nga pjesë të prodhuara në shumë vende të botës!
Bota e globalizuar, ku prodhimi nuk ka kufi, ku tregtia dhe transaksionet financiare drejtohen nga qëllimi i sigurimit të fitimit dhe nga marrja përsipër e rreziqeve, karakterizohet nga veprimtari absolutisht indiferente ndaj ekzistencës së distancave dhe të kufijve kombëtarë.
Për pasojë niveli mesatar i jetesës është ngritur në mënyrë të konsiderueshme: qindra milionë njerëz i janë larguar nivelit të varfërisë ekstreme, ndërsa qindra milionë njerëz të tjerë kanë një nivel mirëqenie pothuajse të njëjtë me atë të njerëzve në vendet e zhvilluara.
Në dhjetëvjeçarët e fundit liberalizimi i tregtisë ka sjellë heqjen në një masë të madhe të barrierave për lëvizjen e kapitaleve dhe të shërbimeve, por çdo lloj përparimi i mëtejshëm në këtë drejtim, sikundër po shihet, po arrihet me më vështirësi, pasi pjesa më e madhe e ekonomive ekspozohet gjithnjë e më shumë nën presionin e konkurrencës ndërkombëtare.
Zhvillimi i globalizimit të tregjeve të kapitaleve, uli koston e financimeve dhe rriti në të gjithë botën gjendjen e kapitalit real, gjë që përbën motorin lëvizës të produktivitetit, por gabimet e pashmangshme dhe periudhat e euforisë të pjesëmarrësve në tregjet botërore, si dhe keqfunksionimet që lindin nga ato, shkaktuan disbalancimin ekonomik që pasqyrohet në efektet e krizës aktuale.
Ritmi i shpejtë i globalizimit të tregtisë u shoqërua nga globalizimi i sistemit financiar, por sistemi global financiar duhet të jetë i aftë për t’i drejtuar kursimet botërore në financimin e atyre investimeve që do të prodhojnë më shumë ato lloj mallrash dhe shërbimesh që vlerësohen më tepër nga konsumatorët.
Në çmimin e çdo produkti dhe shërbimi përfshihet, patjetër, edhe kosto e të gjitha shërbimeve financiare që lidhen me prodhimin, shpërndarjen dhe marketingun e këtyre produkteve dhe shërbimeve dhe për pasojë pesha specifike e kësaj kostoje në çmim është rritur në mënyrë konsiderueshme.
Rregullat që miratohen gjatë zhvillimit të një krize, duhet të përpunohen më tej në mënyrë të hollësishme, sepse çdo rregull ka afatin e vet të skadencës; rregullat e reja duhet të përfshijnë më shumë rregullatorë, që të shmanget refuzimi i një rregullatori të vetëm për të marrë përsipër përgjegjësinë e rreziqeve dhe përpjekjet për të siguruar garanci për secilin variant të mundshëm të rezultatit negativ, duke rritur kostot e mbikëqyrjes.
Sektori që kërkon vëmendjen më të madhe në lidhje me ndërhyrjen është lufta kundër mashtrimeve, gjë që kërkon më tepër fonde për krijimin e rregullave të reja që ndihmojnë në forcimin e ligjshmërisë për të luftuar dhe shmangur praktikat e mashtrimit dhe të korrupsionit politik, pasi miratimi “pas dasme” i ligjeve dhe rregullave të reja për të luftuar dështimet dhe gabimet do të ishte një humbje kohe e konsiderueshme dhe një kosto e tepër e lartë për korrigjimin e gabimeve.
Globalizimi në të gjitha tregjet botërore u bë objekt i kritikave të ashpra në ditët e para të krizës aktuale, por kritikuesit përveç anëve negative të globalizimit, duhet të konsiderojnë edhe të dhënat burimore, të cilat dëshmojnë se dobitë e globalizimit janë shumë herë më të mëdha se sa kostot e tij, madje ato shtrihen përtej kufijve të ekonomisë në lidhjet pozitive reciproke të globalizimit me demokracinë.
Ngadalësimi i procesit të globalizimit, do të mund të ulte zhvillimin botëror dhe nivelin e arritur të jetesës. Prandaj, duhet të marrim në konsideratë të veçantë faktin se njerëzit përshtaten shpejt me nivelet më të larta të jetesës dhe po të jetë se ngadalësohet përparimi, atëherë mendojnë se po privohen nga diçka dhe fillojnë të kërkojnë interpretime të reja.
Besoj se jemi të vetëdijshëm se proteksionizmi, pavarësisht petkut politik ose ekonomik, në të gjitha rastet ka përfaqësuar dhe përfaqëson recetën e stanjacionit ekonomik dhe të autoritarizmit politik. E ardhmja e globalizimit do të përcaktojë rrugën në të cilën do të vazhdojë të ecë tregu botëror dhe mënyra e jetesës së kombeve në dhjetëvjeçarët që vijnë.
Me këtë rast do të doja të përsërisja të nderuarin Miguel d’Escoto Brockman, President i Sesionit të 63 – të të Asamblesë së Përgjithshme: “We have an historic opportunity – and a collective responsability – to bring new stability and sustainability to the international economic order”.
Ju falemnderit!
