TIRAN- Shpeshher npr seancat parlamentare, mnyra se si zhvillohet situata apo se si shkon debati, m bn t shkruaj edhe poezi”. Kshtu shprehet deputeti-dramaturg Namik Dokle n nj intervist pr “Gazeta Shqiptare”, ndrsa ironizon politikn ton. Gjat rrfimit pr librin e tij m t fundit “Shn Maria e Beratit”, botuar nga “Toena”, kur vjen puna tek politika dhe teatri q ajo luan para nesh, ai thot se zgjedhja e presidentit duket si nj lloj teatri, sepse politika sht teatr. “Problemi sht se far krkon pr kt teatrin ton politik, aktor t fuqishm, t talentuar, t menur, t cilt do t mbajn mbi supet e tyre t gjith zhvillimin e drams? N shum raste nuk krkon aktor t fuqishm pr teatrin politik, por kraker-duartrokitsit e paguar t nj teatri” , – deklaron deputeti i Partis Socialiste. N kt kndvshtrim Dokle e sheh t pamundur t frymzohet nga ky proces pr t shkruar ndonj vepr. Duket se nnkupton munges serioziteti n kt proces kur shprehet se nuk sht i prirur pr t shkruar komedi. Rinia, politika, ironizmi i saj, teatri q shfaqet para nesh prmblidhen n intervistn ku Dokle rrfen mbi letrarin dhe politikanin q gjenden brenda tij.
Riktheheni para publikut me nj botim prej katr dramash. Jan shkruar n koh t ndryshme e pr koh t ndryshme. far synoni prmes tyre?
Dshira ime ka qen q pavarsisht se subjektet jan marr nga koh t ndryshme, dhe jan shkruar n koh t ndryshme, t ken vuln e kohs n t ciln jan botuar. Dy prej dramave i kam shkruar vitet e fundit, 2009-2010, por q kan marr formn q kan aktualisht gjat vitit 2011, sepse i kam redaktuar, rishikuar. Nga ana tjetr jam marr edhe me “Vitin e qenit” dhe “Shn Maria e Beratit”, ndrsa kam prfshir edhe nj monodram q ka qen prfshir edhe n vllimin e par, por sht vn edhe n sken, ka marr pjes n festivale t ndryshme si n Pej dhe n Maqedoni. Suksesin m t madh e ka pasur n Maqedoni, ku nga 12 teatro t Europs, ajo dram u vlersua me mim t par, dhe Orgocka q luante rolin e saj mori titullin “Aktor i Europs”.
Pjesa e fundit e librit, “Tullumbacja fryn vetveten” sht shkruar n vitin 1972, por deri m sot ka mbetur dorshkrim… Pse?
As e drgova pr botim, as nuk ia dhash ndonj regjisori pr ta vn n sken. Duke e lexuar tani mendova se dyzet vjet m von shum gjra kan ndryshuar n themel, por aspak zakoni i vjetr i zyrtarve… fjal, fjal, fjal…zvarritje, zvarritje… Nj njeri q merret me letrat rrmon gjithmon n letrat e tij dhe kshtu e botova. Duke e lexuar pas 40 vitesh kuptova se shqetsimi q kam pasur mbi llafazanrin e politiks, llafazanrin e organizimit t shoqris sht njsoj. S’kemi psuar ndonj ndryshim t madh, ka fjal e zvarritje. Ka nj subjekt t thjesht, por tregon se si kto t thjeshtat zvarriten me dit, jav e muaj, diskutojm parime, prvoja, kur zgjidhja sht shum praktike. Ne jemi nj popull shum praktik dhe gjen gjithnj zgjidhjet e duhura pr gjrat e nevojshme. Ndrkoh, burokracit shtetrore e politike i shtyjn kto zgjidhje.
Duket tejet aktuale kjo q thoni ju, nse kemi parasysh se muajt e fundit e sidomos ditt e fundit, politika shqiptare ia ka kushtuar krejt vmendjen zgjedhjes s Presidentit, kur mbase edhe n kt rast zgjidhja mund t ishte m e thjesht, apo jo?
Merre me mend se aq diskutime po bhen sa i sht ln hapsir edhe emisionit t anit. Pjesa m serioze e librit jan “Shn Maria e Beratit” dhe “Viti i qenit”. Kjo e fundit sht nj prcjellje e prjetimit t kohs kur isha student. Me ato pak mundsi q kishim ndiqnim zhvillimet politike rreth nesh dhe na kan pas br prshtypje demonstratat e studentve n perndim e sidomos n Franc. Ne pr kushtet n t cilat jetonim nuk mund t bnim ndonj gj t madhe, por s’mund t qndronim indiferent. Q ather mbaj mend at q nj nga personazhet e thot n dram se fundi i nj regjimi fillon ather kur fillojn t qarkullojn pr t barcaleta. Fillon me talljet e studentve, q edhe pse shaka prfundojn me tragjedi. Drama fillon si nj fars dhe prfundon n tragjedi pr ata q tallen. Ndrkoh q regjimi hoqi nga gjykata t drejtn e pasjes s nj avokati, studentt e juridikut organizojn gjyqin e nj qeni me avokat.
Ju prmendt edhe emisionin e anit, aty jeni edhe ju kandidat pr President?
Emisioni i anit sht “Zon e lir” dhe ka gjith t drejtn pr t br at q bn, por jo t gjith duhet ta marrin seriozisht at q ani bn me shaka.
Ciln prej dramave keni shkruar me m shum pasion?
“Shn Maria e Beratit” sepse do gj e mir e ktij populli ka ardhur me sakrifica t mdha, madje edhe me drama t prgjakshme. Fal njerzve t shquar e bijve t ktij populli kemi mundur t ruajm identitetin ton, tiparet e njerzve q e duan vendin, historin e traditat e tij.
A ka m sot bij t till kombi?
Patjetr! Nj komb si i yni kurr nuk ka mbetur as nuk mund t mbetet pa bij t till, pavarsisht se n koh t ndryshme edhe mund t mbeten n hije, por jo pr fajin e tyre.
Dy prej dramave i keni shkruar s fundmi, ndrsa dy t tjerat i keni ripunuar s fundmi. Kush e sundon tjetrin, letrari politikanin apo e kundrta?
Nuk mund t bj nj dallim, por nj shkrimtar i mir ashtu si edhe nj politikan i mir, sht kur priret drejt s mirs. Prgjithsisht shkrimtart jan t prirur, gj q nuk ndodh me politikanin. Ai q sht n mes t t dyjave, dmtohet n letrsi, sepse letrsia sht xheloze dhe do prkushtim total, sepse nuk i thua dot gjrat si i mendon dhe si duhen thn.
Diku-diku ironizoni edhe politikn. Si e keni ndar kohn mes letrarit dhe politikanit?
Politikani ironizohet n shum raste n at libr, madje-madje politika zyrtare ironizohet n t katra, qoft edhe “Shn Maria e Beratit” q z fill n t thyer t Mesjets. Un jo vetm n Parlament, dika e brendshme m shtyn q jo vetm t jem kritik, por dhe ironik ndaj politiks.
E ironizoni n Parlament, n drama, apo ka edhe ndonj zhanr tjetr ku e shprehni kt?
Po ju them nj sekret. Shpeshher npr seancat parlamentare, pr mnyrn se si zhvillohet situata apo se si shkon debati, shkruaj edhe poezi.
Jan poezi apo bejte?
Jan mes poezis dhe bejtes. Varet nga momenti i frymzimit, ka raste q dalin bejte, ka raste q dalin poezi t mirfillta.
Mendoni t’i botoni kto?
Jo nuk kam ndrmend ta bj kt. Por, ku i dihet mund t ndrroj edhe mendje. Nga kjo pikpamje nj politikan kur shkruan letrsi, prjetimet e tij n politik me dashje apo pa dashje i shprfaq edhe n letrsi.
A jeni ndikuar nga ngjarjet e momenteve t puns pr t shkruar, ose nga kolegt?
Po. Ka element t ksaj natyre, sht nj proces i mistershm dhe i uditshm ai i t shkruarit. N laboratorin e letrsis hyjn t gjitha, si n nj reaksion kimik.
Ju i keni ndjekur t gjitha proceset e zgjedhjes s presidentve n Shqipri. A do t jen kto procese dhe debatet q i shoqrojn subjekti i nj drame pr ju, nse kemi parasysh se her-her duken si teatr kto shfaqje politike?
Duket si nj lloj teatri, sepse politika sht teatr. Problemi sht se far krkon pr kt teatrin ton politik, aktor t fuqishm, t talentuar, t menur, t cilt do t mbajn mbi supet e tyre t gjith zhvillimin e drams? Nse do ta bnim kt, do t bnim mir. Kam prshtypjen se gabimi dhe faji i politiks n shum raste, sht se nuk krkon aktor t fuqishm pr teatrin politik, por kraker pr teatrin e vet. Krakert jan duartrokitsit e paguar t nj teatri. Sa her q krkohen kraker zgjidhja s’sht pozitive. N kt kndvshtrim nuk besoj se do t shkruaj dram pr procesin e zgjedhjes s Presidentit, sepse s’jam i prirur pr t shkruar komedi.
(e.m/BalkanWeb)
